Relacje interpersonalne dorosłych rodzeństw w aspekcie funkcjonowania psychospołecznego i krytycznych wydarzeń życiowych

Wprowadzenie 7

1. Teoretyczne podstawy badań nad znaczeniem i jakością relacji z rodzeństwem 13
1.1. Relacje rodzeństw w paradygmacie teorii psychoanalityczno-ewolucyjnych 13
1.2. Relacje z rodzeństwem jako proces społeczno-psychologiczny 22
1.3. Problematyka relacji rodzeństw w teorii społecznego uczenia się 24
1.4. Relacje z rodzeństwem w perspektywie systemów rodzinnych i ekologicznych 27
1.5. Rodzina prymarną płaszczyzną rozwoju i kształtowania więzi społecznych 35

2. Relacje interpersonalne podsystemu rodzeństwa w okresie dorosłości 39
2.1. Pojęcie i typy relacji interpersonalnych 39
2.2. Specyfika i fazy więzi z rodzeństwem 45
2.3. Wybrane typologie relacji z rodzeństwem 50
2.4. Psychospołeczne uwarunkowania ustosunkowań interpersonalnych rodzeństw 59
2.4.1. Determinanty podmiotowe 59
2.4.2. Czynniki środowiskowe 66

3. Psychospołeczne aspekty funkcjonowania rodzeństw w okresie dorosłości 75
3.1. Wybrane cechy i periodyzacja okresu dorosłości 75
3.2. Wymiary funkcjonowania psychospołecznego 78
3.3. Dominanty relacji interpersonalnych dorosłych rodzeństw 84
3.3.1. Wczesna dorosłość – dystans w relacjach z rodzeństwem 84
3.3.2. Średnia dorosłość – rodzeństwo źródłem wsparcia 87
3.3.3. Późna dorosłość – perspektywa renowacji więzi z rodzeństwem 91
3.4. Między stałością a zmiennością relacji w podsystemie rodzeństwa 95

4. Relacje z rodzeństwem w obliczu krytycznych wydarzeń życiowych i radzenia sobie ze stresem 97
4.1. Kryzys i krytyczne wydarzenia życiowe 97
4.1.2. Klasyfikacje krytycznych wydarzeń życiowych 100
4.2. Zdrowie człowieka w związku z krytycznymi wydarzeniami życiowymi 105
4.3. Indywidualne zasoby w radzeniu sobie ze stresem 107
4.3.1. Rola rodzeństwa w radzeniu sobie ze stresem w świetle teorii wymiany G. Homansa 109
4.3.2. Jakość relacji z rodzeństwem a krytyczne wydarzenia życiowe 112

5. Metodologiczne założenia badań własnych 115
5.1. Problematyka i cel badań 115
5.2. Charakterystyka narzędzi badawczych 131
5.3. Przebieg badań i charakterystyka osób badanych 150
5.4. Procedury analiz statystycznych 158

6. Rezultaty badań 161
6.1. Relacje interpersonalne rodzeństw w okresie dorosłości 161
6.1.1. Wybrane czynniki społeczno-demograficzne różnicujące relacje interpersonalne dorosłych rodzeństw 169
6.1.1.1. Wiek 169
6.1.1.2. Płeć 176
6.1.1.3. Układ płci w rodzeństwie 179
6.1.1.4. Różnica wieku w rodzeństwie 185
6.1.1.5. Kolejność narodzin 190
6.1.2. Wnioski 194
6.2. Predyktory i moderatory relacji interpersonalnych rodzeństw w okresie dorosłości 198
6.2.1. Styl rodzicielski jako moderator zmiennych społeczno-demograficznych 198
6.2.1.1. Styl rodzicielski a płeć 204
6.2.1.2. Styl rodzicielski a układ płci w rodzeństwie 208
6.2.1.3. Styl rodzicielski a różnica wieku w rodzeństwie 213
6.2.1.4. Styl rodzicielski a kolejność narodzin 219
6.2.2. Wnioski 223
6.3. Funkcjonowanie psychospołeczne a wymiary relacji interpersonalnych rodzeństw 225
6.3.1. Samotność 225
6.3.2. Dobrostan psychiczny 226
6.3.3. Zdrowie psychiczne 228
6.3.4. Spostrzegany stres 229
6.3.5. Profile relacji interpersonalnych dorosłych rodzeństw 231
6.3.6. Funkcjonowanie psychospołeczne w zależności od profili relacji dorosłych rodzeństw 233
6.3.7. Wnioski 246
6.4. Wsparcie społeczne i relacje dorosłych rodzeństw w kontekście krytycznych wydarzeń życiowych 247
6.4.1. Pomoc psychologiczna i wsparcie instrumentalne otrzymywane od rodzeństwa w związku z wydarzeniami krytycznymi 247
6.4.1.1. Wsparcie społeczne a układ płci w rodzeństwie 249
6.4.1.2. Wsparcie społeczne a wiek rodzeństwa 254
6.4.2. Związki krytycznych wydarzeń życiowych z wymiarami relacji rodzeństw 261
6.4.3. Funkcjonowanie psychospołeczne rodzeństw o określonych profilach relacji w związku z krytycznymi wydarzeniami życiowymi 262
6.4.4. Wnioski 266
6.5. Relacje interpersonalne rodzeństw w okresie dorosłości – model zależności między analizowanymi zmiennymi 267
6.5.1. Wnioski 273

7. Dyskusja wyników 275
7.1. Psychologiczne aspekty relacji interpersonalnych dorosłych rodzeństw 276
7.2. Predyktory i moderatory relacji interpersonalnych dorosłych rodzeństw 288
7.3. Funkcjonowanie psychospołeczne dorosłych a jakość relacji z rodzeństwem 290
7.4. Krytyczne wydarzenia życiowe, wsparcie społeczne a rodzeństwo 298

Zakończenie 303

Bibliografia 311