Humanizacja pracy w warunkach współczesnego ładu gospodarczego

W publikacji, którą oddajemy Czytelnikowi do rąk, poruszone zostały najważniejsze dylematy, jakie dziś wiążą się z szeroko rozumianym światem pracy. W swych rozważaniach autorzy, których teksty zamieściliśmy w książce, koncentrują się m.in. na zagadnieniach dotyczących różnych form partycypacji pracowniczej. Mimo że na gruncie dyskursu neoliberalnego za główny cel funkcjonowania przedsiębiorstwa uznano generowanie zysku, a wszelką aktywność prospołeczną traktowano jako zbędną, to okazuje się, że ta wizja działalności gospodarczej jest nazbyt uproszczona. Pojawia się coraz więcej dowodów, że istnieje koherencja między podmiotowym traktowaniem pracowników, włączaniem ich w decyzje podejmowane przez firmę a osiągnięciami przedsiębiorstwa. Sama partycypacja zaś pozostaje kolejną próbą realizacji w życiu społecznym wartości, które są głęboko zakorzenione w kulturze Zachodu. Dziś, zapewne w większym stopniu niż w przeszłości, owa próba może skończyć się powodzeniem. Istnienie coraz lepiej wykwalifikowanej kadry wpływa na poziom dystansu władzy w przedsiębiorstwach. Na rynku - zwłaszcza w krajach rozwiniętych - coraz częściej spotyka się firmy, w których struktura organizacyjna jest względnie płaska. To zaś sprzyja temu, aby głos pracowników w większym stopniu niż dotychczas brany był pod uwagę przy podejmowaniu decyzji gospodarczych. Przedmiotem zainteresowania niektórych autorów stały się także inne formy reprezentacji pracowniczej. Nacisk położony został na funkcjonowanie związków zawodowych w realiach typowych dla współczesnej rzeczywistości rynkowej.

Pojawia się pytanie, jak organizacje, które masowo powstawały w XIX i w XX w., w czasach, kiedy produkt krajowy brutto wytwarzany był przede wszystkim przez przemysł, mogą skutecznie działać w nowych, postprzemysłowych warunkach?! Czy działalność tego rodzaju reprezentacji nie jest dziś ograniczona do dużych przedsiębiorstw, w których pracownicy są w stanie - chociażby dzięki liczbie zatrudnionych - bronić swych praw? Czy zatem nie należy mówić o związkowych archipelagach rozrzuconych na rynku zdominowanym przez małe i średnie firmy, w których próby budowy organizacji pracowniczych skazane są na porażkę? Warto zastanowić się, czy sama formuła związków zawodowych nie powinna ulec zmianie, tak by pasowały one do wyzwań, jakie stawia przed nimi współczesna gospodarka. W innych tekstach zawartych w niniejszej publikacji porusza się zagadnienia związane z pracą, zarządzaniem, zastosowaniem nowoczesnych technologii w świecie przedsiębiorstw. Dylematy, które dotyczą tych obszarów, wprost odnoszą się do kwestii bardziej egzystencjalnych. Rozważając bowiem zmiany zachodzące na współczesnym rynku, rodzi się pytanie: jak pogodzić ludzkie potrzeby, związane m.in. z bezpieczeństwem, pragnieniem bliskości, współpracy, z napięciem generowanym przez mechanizmy rynkowe? Globalizacja sprawiła, że konkurencja między firmami stała się bardziej zaciekła. Aby skutecznie rywalizować, muszą one być coraz bardziej elastyczne, skłonne do podejmowania szybkich decyzji.

Gdzie w tym wszystkim miejsce dla człowieka, dla jego podmiotowości, dla humanizacji stosunków pracy? Niektóre z tekstów zawartych w publikacji mogą wydawać się kontrowersyjne. Naszym zdaniem, należy taktować to jako ich atut. Mimo że z wnioskami formułowanymi przez autorów czasem trudno się zgodzić, to zapewne jednak mają oni wyraziste stanowisko odnośnie do poruszanych przez siebie problemów.

Redaktorzy publikacji Konrad Kubala, Łukasz Kutyło