Dysfunkcyjne praktyki na rynku kapitałowym w Polsce

Wstęp 9

Rozdział 1
Struktura organizacyjna polskiego rynku kapitałowego 13
1.1. Pojęcie rynku kapitałowego 13
1.2. Segmenty polskiego rynku kapitałowego 16
1.3. Instytucje infrastruktury i podmioty funkcjonujące na polskim rynku kapitałowym 21
1.3.1. Emitenci oraz subemitenci 22
1.3.2. Pośrednicy finansowi 23
1.3.3. Inwestorzy 26
1.3.4. Instytucje infrastruktury rynku kapitałowego 27
1.3.5. Nadzorca rynku kapitałowego 29
1.3.6. Instytucje ochrony konsumentów i konkurencji 30
1.3.7. Podmioty opiniotwórcze 31
1.4. Prawne i etyczne uwarunkowania funkcjonowania polskiego rynku kapitałowego 32
1.4.1. Regulacje prawne rynku kapitałowego 32
1.4.2. Regulaminy instytucji rynku kapitałowego i zasady etyki 40
Podsumowanie rozdziału 1 43

Rozdział 2
Funkcje i dysfunkcje rynku kapitałowego 45
2.1. Funkcje rynku kapitałowego 45
2.2. Znaczenie rynku kapitałowego w krajowej gospodarce na przykładzie Polski 50
2.3. Dysfunkcje i dysfunkcyjne praktyki na rynku kapitałowym 54
2.3.1. Dysfunkcje i dysfunkcyjne praktyki a zawodność, przestępczość i kryzysy finansowe 55
2.3.2. Dysfunkcje i dysfunkcyjne praktyki a nadzór korporacyjny 62
2.3.3. Dysfunkcje i dysfunkcyjne praktyki a inwestorzy i klienci instytucji finansowych 65
2.3.4. Dysfunkcje i dysfunkcyjne praktyki na rynku kapitałowym – klasyfikacja 67
Podsumowanie rozdziału 2 71

Rozdział 3
Rodzaje dysfunkcyjnych praktyk oraz metody ich wykrywania 73
3.1. Przekazywanie nieprawdziwych lub niepełnych informacji 73
3.1.1. Manipulacje w sprawozdaniach finansowych i nieuczciwy marketing 74
3.1.2. Intencjonalne działania zmierzające do wywarcia wpływu na inwestorów 78
3.1.3. Próby unikania odpowiedzialności za skutki własnych decyzji inwestycyjnych 81
3.2. Wpływanie na obrót instrumentami finansowymi 83
3.2.1. Techniki manipulacyjne w obrocie instrumentami finansowymi 84
3.2.2. Nieuprawnione ujawnianie i wykorzystywanie informacji poufnych 88
3.2.3. Nieodpowiednie rekomendacje inwestycyjne determinowane systemem wynagrodzenia 90
3.3. Oszustwa inwestycyjne 91
3.4. Pranie pieniędzy przy wykorzystaniu infrastruktury rynku kapitałowego 93
3.5. Niewystarczające dostosowanie do warunków rynkowych działań regulatora, nadzorcy i audytorów 97
3.6. Przegląd badań w zakresie wykrywania dysfunkcyjnych praktyk 101
3.6.1. Wykorzystanie analizy wskaźnikowej 103
3.6.2. Wykorzystanie prawa (rozkładu) Newcomba–Benforda 112
Podsumowanie rozdziału 3 116

Rozdział 4
Badania empiryczne dysfunkcyjnych praktyk uczestników rynku kapitałowego w Polsce 119
4.1. Wykrywanie dysfunkcyjnych praktyk stosowanych przez emitentów – manipulacje danymi w sprawozdaniach finansowych spółek publicznych 120
4.1.1. Opis metody i próby badawczej w wykrywaniu oznak manipulacji sprawozdaniami finansowymi 121
4.1.2. Dokładność predykcji modelu Beneisha (trafność klasyfikacji) 129
4.1.3. Budowa modelu M-score_Pol do wykrywania oznak manipulacji sprawozdaniami finansowymi – metodologia 133
4.1.4. Estymacja parametrów modelu M-score_Pol 140
4.1.5. Dokładność predykcji modelu M-score_Pol (trafność klasyfikacji) 147
4.1.6. Oszacowanie wielkości manipulacji w sprawozdaniach finansowych spółek notowanych na Głównym Rynku GPW w latach 1997–2021 i rynku NewConnect w latach 2007–2021 przy wykorzystaniu modelu M-score_Pol 149
4.1.7. Ocena własności prognostycznych modelu M-score_Pol w wykrywaniu dysfunkcyjnych praktyk stosowanych przez emitentów 154
4.2. Identyfikacja dysfunkcyjnych praktyk stosowanych przez pośredników finansowych – badanie Listy ostrzeżeń publicznych KNF 156
4.2.1. Opis metody i próby badawczej w identyfikowaniu nieprawidłowości na podstawie Listy ostrzeżeń publicznych KNF 156
4.2.2. Analiza Listy ostrzeżeń publicznych KNF 161
4.2.3. Zidentyfikowane dysfunkcyjne praktyki stosowane przez pośredników finansowych 168
4.3. Rozpoznanie dysfunkcyjnych praktyk stosowanych przez inwestorów – nieprawidłowości w obrocie instrumentami finansowymi 170
4.3.1. Opis metody i próby badawczej w rozpoznawaniu technik wpływających na obrót instrumentami finansowymi 171
4.3.2. Badanie zgodności zbioru danych dziennych wolumenów obrotu akcjami spółek notowanych na Głównym Rynku GPW w latach 1991–2022 i rynku NewConnect w latach 2007–2022 z prawem Newcomba–Benforda 178
4.3.3. Badanie zgodności zbioru danych dziennych wolumenów obrotu akcjami z prawem Newcomba–Benforda w podziale na lata i segment notowań spółek 180
4.3.4. Ocena własności prognostycznych prawa Newcomba–Benforda w wykrywaniu dysfunkcyjnych praktyk stosowanych przez inwestorów 184
Podsumowanie rozdziału 4 186

Rozdział 5
Przeciwdziałanie dysfunkcyjnym praktykom 187
5.1. Rola KNF w ograniczaniu dysfunkcyjnych praktyk na rynku kapitałowym 187
5.2. Lista Alertów jako przykład przeciwdziałania dysfunkcyjnym praktykom 194
5.3. Działalność stowarzyszeń oraz izb na rynku kapitałowym 196
5.4. Sygnaliści na rynku kapitałowym 199
Podsumowanie rozdziału 5 200

Zakończenie 203
Bibliografia 207
Spis tabel 237
Spis wykresów 239
Spis schematów 241
Spis załączników 243
Załączniki 245 
Załącznik 1. Macierz korelacji Pearsona dla zmiennych objaśniających w modelu M-score_Pol 245 
Załącznik 2. Wizualizacja: zgodność rozkładu wolumenu obrotu akcjami spółek notowanych na Głównym Rynku GPW w latach 1992–2022 z rozkładem Newcomba–Benforda 248 
Załącznik 3. Wizualizacja: zgodność rozkładu wolumenu obrotu akcjami spółek notowanych na rynku NewConnect w latach 2008–2022 z rozkładem Newcomba–Benforda 253 
Załącznik 4. Wyniki analizy częstotliwości występowania pierwszych cyfr w zbiorze wolumenu obrotu akcjami spółek notowanych na Głównym Rynku GPW w latach 1991–2022 256 
Załącznik 5. Wyniki analizy częstotliwości występowania pierwszych cyfr w zbiorze wolumenu obrotu akcjami spółek notowanych na rynku NewConnect w latach 2007–2022 260