Chadidża i jej czarnookie siostry

Prezentowana monografia stawia sobie za cel ukazanie literackich wizerunków Arabek i Persjanek z IV–VIII w., które odnaleźć można w utworach cerkiewnosłowiańskich (przede wszystkim – proweniencji staroruskiej) z XI–XVI w. W trzech pierwszych rozdziałach znajdzie Czytelnik omówienie obrazu kobiet, żyjących na Bliskim Wschodzie w erze przedmuzułmańskiej: mieszkanek perskiego imperium Sasanidów (224–651), ale nade wszystko – członkiń wielu plemion arabskich, znajdujących się we wspomnianym okresie na różnym stopniu rozwoju społecznego i cywilizacyjnego, będących wyznawczyniami tradycyjnych bóstw pogańskich, chrześcijaństwa, judaizmu lub zoroastryzmu. Rozdział czwarty poświęcony został pierwszym muzułmankom, tj. żonom i córkom proroka Mahometa, a piąty – małżonce jednego z kalifów z dynastii Umajjadów (661–750).

Materiał badawczy stanowią teksty, powstałe kilka stuleci po opisywanych w nich wydarzeniach i na odmiennym kulturowo obszarze, tj. w środowisku Słowian, którzy przyjąwszy chrześcijaństwo w obrządku wschodnim, weszli w sferę bezpośredniego oddziaływania cywilizacji bizantyńskiej (Bułgarzy, Serbowie, Rusini). Podstawą analizy są przede wszystkim teksty staroruskie, zebrane przez autorkę w znacznej mierze w latach 2017–2021, w toku bezpośrednich badań nad materiałem rękopiśmiennym, prowadzonych w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej w St. Petersburgu oraz w zbiorach trzech instytucji moskiewskich: Rosyjskiej Biblioteki Państwowej, Państwowego Muzeum Historycznego i Rosyjskiego Państwowego Archiwum Akt Dawnych.

*

Książka Zofii A. Brzozowskiej odsłania przed Czytelnikiem praktycznie nieznany świat literackiego postrzegania – przez chrześcijańskich, średniowiecznych greckich i ruskich pisarzy – kobiet kręgu orientalnego w okresie poprzedzającym nastanie islamu oraz po jego ukształtowaniu na Półwyspie Arabskim i poza nim. Historie tych kobiet, pod piórami greckich i ruskich pisarzy miały posiadać także walor dydaktyczny dla ówczesnego czytelnika lub słuchacza. I niewątpliwie posiadały, Autorka to właściwie wydobyła. Transmisja tych przekazów źródłowych – nierzadko zdeformowanych z różnych względów – do Bizancjum, potem na Ruś, ukazuje stopień zainteresowania zdawałoby się egzotycznym, odmiennym wyznaniowo, odległym światem.

Dr hab. Zdzisław Pentek, prof. UAM Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu

W SERII UKAZAŁY SIĘ:

Between Authority and Orthodoxy - Cyril Adrian Francis Chilson
Ideały życia codziennego chrześcijan na Wschodzie w świetle kościelnych źródeł normatywnych (IV–V wiek) - Andrzej R. Hołasek
Longobardzko-bizantyńskie relacje polityczne od początków VI wieku do upadku egzarchatu Rawenny - Maciej Dawczyk
Strategoí: early Byzantine military commanders in the times of Zeno and Anastasius (474–518) - Mirosław J. Leszka, Szymon Wierzbiński
София – олицетворенная Премудрость Божия. История сюжета в византийско-славянской культуре - Zofia A. Brzozowska
Jastrzębie, onagry pustyni, wilki Arabii - Teresa Wolińska
The Shields of the Empire: Eastern Roman Military Elites during the Reigns of the Emperors Theodosius II, Marcian and Leo I - Łukasz Pigoński
Wodzowie Zenona (474–491) i Anastazjusza I (491–518) - Szymon Wierzbiński, Mirosław J. Leszka
Islam, Arabowie i wizerunek kalifów w przekazach „Chronografii” Teofanesa Wyznawcy - Błażej Cecota
Komes Marcellin, vir clarissimus - Mirosław J. Leszka, Szymon Wierzbiński
Chadidża i jej czarnookie siostry - Zofia A. Brzozowska
Muhammad and the Origin of Islam in the Byzantine-Slavic Literary Context - Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka, Teresa Wolińska
Namiestnicy rzymskiej Syrii w czasach przełomu (324–361 n.e.) - Paweł Filipczak
U boku bazyleusa - Szymon Wierzbiński
Widmo Mahometa, cień Samuela. Cesarstwo bizantyńskie w relacji z przedstawicielami innych religii i kultur (VII–XV w.) - red. Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka, Teresa Wolińska, Kirił Marinow
Polityka zachodnia cesarzy Marcjana (450–457) i Leona I (457–474) - Łukasz Pigoński
Kultura monastyczna w późnośredniowiecznej Bułgarii - Jan Mikołaj Wolski
Symmachia cesarstwa rzymskiego z Bogiem chrześcijan (IV–VI wiek), t. 1 - Sławomir Bralewski
Symmachia cesarstwa rzymskiego z Bogiem chrześcijan (IV–VI wiek), t. 2 - Sławomir Bralewski
The Bulgarian State in 927–969. The Epoch of Tsar Peter I - red. Kirił Marinow, Mirosław J. Leszka
Wizerunek władców bizantyńskich w Historii kościelnej Ewagriusza Scholastyka - Kazimierz Ginter
Marcin Luter. Prorok i buntownik - Lyndal Roper
Maria Lekapene, Empress of the Bulgarians - Zofia A. Brzozowska, Mirosław J. Leszka
An introduction to the Byzantine administration in Syro-Palestine on the eve of the Arab conquest - red. Paweł Filipczak
Byzantium and the Arabs. The Encounter of Civilizations from Sixth to Mid-Eighth Century - red. Teresa Wolińska, Paweł Filipczak
Dietetyka i sztuka kulinarna antyku i wczesnego Bizancjum (II–VII w.) - Zofia Rzeźnicka, Maciej Kokoszko
Miasto na skrzyżowaniu mórz i kontynentów - red. Mirosław J. Leszka, Kirił Marinow
Trzy oblicza Sawy Nemanjicia: postać historyczna - autokreacja - postać literacka - Błażej Szefliński
Arabskie oblężenia Konstantynopola w VII–VIII wieku. Rzeczywistość i mit - Błażej Cecota
Sofia - upersonifikowana Mądrość Boża. Dzieje wyobrażeń w kręgu kultury bizantyńsko-słowiańskiej - Zofia Brzozowska
Cereals of antiquity and early Byzantine times - Krzysztof Jagusiak, Maciej Kokoszko, Zofia Rzeźnicka
Dietetyka i sztuka kulinarna antyku i wczesnego Bizancjum (II–VII w.) - Zofia Rzeźnicka, Maciej Kokoszko, Krzysztof Jagusiak
Dietetyka i sztuka kulinarna antyku i wczesnego Bizancjum (II–VII w.) - red. Maciej Kokoszko
Mieszkańcy stolicy świata - Andrzej Kompa, Mirosław Leszka, Teresa Wolińska
Artisans et commercants a Antioche et leur rang social - red. Elżbieta Kolańska, Paweł Filipczak
Symeon I Wielki a Bizancjum - Mirosław Leszka
Ideał kobiety w pismach kapadockich Ojców Kościoła i Jana Chryzostoma - Jolanta Dybała